خلاصه کتاب بودجه

صفحه 1:
يسم الله الرحمن الرحيم خلاصه فصل ۱ تا ۷ اصول تهیه. تنظیم و کنترل بودجه دکتر ابراهيمى نزاد و اسفنديار فرج وند قصل اول : تعاریف بودجه ۱+ چنبهسیاسی :بودچهدولت سندی است که ماملات و دخل و خرج مملکت برای مدت معیتی در آن پیش بینی و تصویب شده باشد. در تنظيم واجراى أن ضروريات دموكراسى رعابث مى كردد و نظارث و كنترل از موثرترين ابزار تفكي قوا توسط يكديكر بوده اسث ۲- جنهاقصادی وملی :عاملبودجهبعتوان شاهرگ حیات اقتصادی. دولت است كله هر شريقهلى أن منابع مالی و اقتصادی جاری است (تئوکلاسیک) یک طرح مالی که نیازهای پولی دولت به طور کلی برای صدت محدودی پیش پیسنی ۳ جتبهبنامه ای و مدیریتی بودچه :دز دهه های عبر بودجه و برنامه با هم کار پردهمیشوند و ماهیت آنها در عاسل پیش بینی میباشد و برامه جنبهاقتصادی و مالي براى ثيل به سياستها و هدفهاى قانونن يوده است. اقسام بودجه ا بودچهعمومی خولند الف : بيش بينى دريافتها و منابع تامين مالى اعتبار سال مالى بوسيله دستكاهها از طريق حسايهاى خزانه دارى كل ب: پیش بینیپردخته از محل درآمدعمومی و با اقتمادی ۲ -بودجه شرکنهای دولتى و بانكها أمدها و ساير متايع تامين اعتبار بيش بيتى يودجه موسسات . تحت عنوانی غیر از عناوین فوق ویژگیهای مشترک در تعاریف بودجه : برنمهمالی وکاری پیش بیتی درآمدها و هزینه ها - ستدی است به تصویب قوه مقنته - مدت محدود - بدو انميتوان به فعاليت دست زد تعریف کلی بودجه : برنامهمالیدولت برای یک سالمالی تیه و حاوی پیش بيتى درأمدها وسابر متابع تامين اعتبار و برا اتجام علیات جهت یل به سیاسته و هدفهای نی میشود بوه ات ار هزیته ها برای بودجه بندی : فرايند تخصيص متابع محدود به نبازهاى نامحدود را كويند به متظور استفاده حداكثرى از منابع. اهداف ومقاصد بودجه بندی : 4 قضاوت در مورد توزيع عادلانه وجو © برقرارى يك سيستم باسخكوبى © تحصيل مجوز قانونى براى فعاليت دولت 

صفحه 2:
راهتمای اجرای سیاستهای دولت کنثرل قوه مجربه توسط قوه مقننه bos ابزار روابط عمومى ‎wpe case yl?‏ 8 يك برنامه كارى همراه يا ثار پولی © برثامه ريزى دولت روند شكل كيرى مفهوم و نقش بودجه : ‎-١‏ بودجه بعتوان ايزار كنترل : مردم در كنترل دولت و نظارت بر اموال عمومی به صورت کنترل درآمدها و هزينه هاى دولت به تمايندكانشان تفويض مى كتنف ‏۲-بودجه ‎Sy‏ زارمدریت مالی + کنترل زینه ها با وسنت دول لز بين رفتة و عديريت منايع و يهبوة تظامهاى برنانة. ریزی که موجب توسعه دولتهط و صرفه اقتصادى كارابى واتربخشى منابع دولت مى شود ‎ ‏- بودجه به عنوان ايزر يرنامه ربب منظورمقاصداقتصادى تنظيم مى شو واز طريق درأمدها و هزینه هصا ی بودجه ای اهداف ويزه اى برا حفظ تعادل اقتصادى و جلوكيرى از بروز بحران تامين ميكنتد و اهداف شامل تخصيص منابع. ثبات اقتصادى وعدالت اجتماعى ذكر ميشود. ؟- يودجه بعتوان ابزار مديريت راخبردى :فركاة محيط سازمائى به يك محيظ متلاطم و آشقنه مبدل شد و بيجيدكي تصمیم و تغيبر و تحولات بنيادى و خود جوش برنامه ريزى استراتؤيك يديد مى أيد و برلى روباروبى با حوادث غير قبل پیش بیتی مورد استفادهقرر میگیرد. ‏فصل دوم وظایف دولت ها: ‏رفرایامنیت عمومی ‏۲-اجرای عدالت و حل ‎DESI‏ ‏۳تامین ارتباطات به وسیل راه ها »ره آهن دولتی ‏؟-تنظيم و انجام امور اقتصادى از قبيل ضرب سكه و جاب اسكناس افستامين رفاه اجتماعى ‏۶نجامامور فرهنگ همگانی ‏۷حفظ منایع طبیعی ‏ده سازمان های دولنی ‏مین بهداشت همگانی ‏۱۰-عبرزه با یکاری ‏نظریه های اقتصادی در مورد نقش دولت: ‎5 ‎ 

صفحه 3:
کلاسیک ها معتقد بر فعاليت أزاد نگاههای اقتصادی و عدم دخالت دولت در قتصاد و حداقل درآمد و هزیته را برای آن توصیه می کتند. ‎«nal ll‏ یکاردو و زان بتیست سه : بهجز در محدوده کوچکی از فعاليت فلى اقتصادى فولت راز هرگونه دضالتی در سازوكار بازار منع ميكردتد. ‏ادم اسمیت سه وظيفه را براى دولث غنوان مود ۱حمایت از جان و مال أفراد جامعه. -أبجاد نظم و اعمال قانون و جلوكيرى از تجاوز أفراد به حقوق يكديكر. ‏؟-فراهم نمودن کالاها و خدماتی كه اهميث بالابى يراى جامعه دارنف. ‎ ‏عواملى كه باعث شد دولت ها نقش عمده تری در مسايل اقتصادى و اجتماعى ايفا نمايند: ا-تتاقض بين جنبه نظرى و عملى اقتصاد كلاسيك : با وجوذ بيشرفت نظام اقتصاد أزاد مورذ قبول مكتب كلاسيك شه تنهنا اغتافع جامعه تانين نشد بلكه جامنه به سمت دو قطبى شدن يعتى ببدايش اكتريث بى جيز واقليث برخوردار بيش رفته ؟سجنك جهاتى اول : تامين هزيته ذفاع هزينه هاى دولت را به شذت افزايش ناد و اين دولت ها براى رغايت مبانی ری اقتصاد كلاسيك مجبور به بالا بردن مالبات ها شدند و از نظام هاى بانكى استقراض ميكردفد. ‎lle hart‏ سال ۱۹۲۹-علت عمدهرکودعدم قدرت خرید بازار معرفى شد که دخالت دولث را ذر فماليت هاى اقتصادى براى ايجاد اشتفال و حل مشكلات بازار توليد توجيه كرف ‏؟-جنك جهانى دوم : تقش سياسى و اقتصادى دولت در سطح جامعه افزايش يافت وياعث شد تعادل بين درأصد هاو هزینه ها برهم خورد. ‏تاریخچه بودجه نوبسی در ایران: ‏قبل از مشروطیت نظرت مردم بر مور بودجهجامعه در حدقل بو و ده در رای حکومت قرار داشته بعسنی درآمدها در أختيار شاه و مخارج نيز به فرمان شاه بود. وزرمالهبودجه کشور را تنظیم می کردو در هر استان و شمهری مسئول دولث به نام مساوى بودجه را تهيه ميكرد و مستوفيان عده اى كارمند به نام مبرزا قلم دان داشتتد و رئيس مستوفيان وزير له ریا لا روط صويي دي عيق كاي لراض توي ‎gall‏ نجل رون مبلق ‎Sous WOR‏ ‎BEAMS TN as‏ بودجه مطرح شد و سپس به دوبودجه مرانی و جاری شیم شه واه تیب تخت سازمان برنامه و بودجه و وزارث اقتصاد قرار كرفت و در سال 1881 قانون برنامه و بودجه مصوب شد ‎ ‎ 

صفحه 4:
قصل سوم وظايف مدیریت برنامه ريزى - سازمان دهى- فرماندهى- هدايت وكتترل و هماهنكي مراحل بودجه : سياستكذارى - تهيه وتنظيم - تصويب - اجرا - كنترل عناصر اساسى برنامه ریزی - بررسى وضع موجود (كجا هستيم) - طراحى وضع مطلوب (كجا خواهيم رفت ). - بيش بينى مسير و جكونكى حركث از وضع موجود به وضع مطلوب (جكونه مى خواهيم به آنجا برسیم) دلایل ار تباط بین بودجه و برنامه ریزی : 4 تلقیق واحدهای بودجه و برنامه هم در سازمن دهی موسسات وهم در سطح کلان جامعه (نازمن ومدیریت) © تظیم پودجه کل ‎ip SO‏ توسمه ملى دز قالب برنامه هل ميان مدت ور به صورت بودجه برنامه ای انواع بودجه ریزی ‎ -‏ بودجه متعادل: مناع درآمد و انوع هزیته ها و مصارف برای یکسال تعیین میشود.بدون ارباط و وابستگی با طرحها و برنامه های بلشد مدت اقتصادی پودچه بننه ی هدفها وسیاستهای اقتصادی دولت را مورد توجه قرار ميدهد و هزيته هارا مورد يررسى قرار ميدهد - بودجه عملیاتی: طرحی است برای اجرای برامه هایمربوط به اهداف ومقاصد در یک دوره معین که شامل برآوردمنابع مورد تباز به همراه متیع موجود است و معمولا با يك يا جند دوره گذشته مقایسه میشود و تبازمتدیهایآیندهر نشان میدهد. مراحل کنترل بودجه: ‎igen ed 0‏ 8 ناه کی کرد © مقایسه عملکرد با استندارد 2-4 اقدامات املاحی 

صفحه 5:
سیر تکوین مفهوم و نقش بودجه: ‎-١‏ بودجه به عنوان ابزار كنثرل : مردم در كنترل دولث و نظارت بر اموال عمومى به صورت کنترل درآمدها و هزیته هی دولت به تمايتدكانشان تفويض مى كتتد” ‏؟- يودجه ابزار مديريت مالى : كتترل هزينه هابا وسعت دولت از بين رفته و مديريث متايع و بهبود نظامى برنامه ريزى كه موجب توسعه دولت ها و صرفهاقتصادی کارایی و آثبخشی منابع دولت می شود" ‏۳- بودجه به عنون بزار برنامهریزی :به متظور مقاصداقتصادی تنظیم می شود و از این طریق درآمدها و هزینه های ‏بودجه ای اعداف ویژه ای برای حفظ تعادل اقتصادی و جلوگبری از بروز بحران تامین مبکنند و اهداف شامل تخصیص منابع . ثبات اقتصادى و عدالت اجتماعى ذكر ميشود. ‎ ‏۴- وه نان زار مرت برد رگا تاره یک معط ساکع بل شود یچیت دک تصميم و تفببر و تحولات بنيادى و خودجوش برامه ریزی اسرایزیک پدیدمی أيد و براى روياروبى با حوادث غير قبل بيش ببنى مورد استفاده قرار مى كيرد ‏فصل جهارم : ‏بودجه اقتصادى : بيش بيتى دخل و خرج در محدوده اقتصاد خرد ( يودجه واحدهاى اقتصادى خصوصى ) تودجه عالی پیت نی ححل وزج فر عدوت عسل ردن نج ای توت وی بودجه اقتصادى عالى : بيش ببنى دخل وخرج در محدونم اقتصاد ملى ( توسانات اقتصادى ‎fale‏ 54( محورهاى تعادلى كلان اقتصادى ‏- حفظ ارزش داخلی و خارجی پول » نقش تعادلى بول ‎ ‏- موازته ارزى تقش تعادلى ارزى ( واردات - صادرات ) + هزينة هاى خولث + سرمای ذاری + مصرف جامعه ‏ دآمد ملی - تأثير بر اشتفال تعافل اشتفال سیاست های پولی ‏۱ - اتقباضى : ( مبارزه با تورم ) 

صفحه 6:
؟ - ابساطى + (إيجاد اشتفال بيشتر يا سياست تكسترش بول واعتبار) اجزاى سياست هاى بولى بانكهاى مركزى دنيا * دازأ ‏عمليات بازار‎ - ١ سياست ترخ تنزيل مجدد ‎١‏ *- تفيبرات هر تسبت سيرده قاونى بانك هاى عضو ۴ - ترقيب بانق ها به برداخت وام هلى كم يهره 3 - تعبين سقف مجاز اعتبارات و وامها و برداخت حداكثر نرخ برداخت سود به سيرده ها مزاياى عمده سياست پولی ‎١‏ - در دسترس بودن و ماهيت سياسى كمترى دار و به سرعت به كار كرفته مى شود ‏۲ - کاراب ای آنزمانی که به صورت ديد و مناسب اتجام شذه + مخصوصا قر مبرزه نع تورم ‏تعادل ارزی و بودجه : ‏تعلال بين ورود ارز و خروج ارز جهت اجرا و خريد تجهيزات و بايد در بودجه ظرقبت ارزی مد تظبر قرار كيرد و کسسری موزنه ارزی جهت افزايش قسمت كالاهاى داخلى كردق ‏راه حل ها براى كشورى كه موازته ارزى آن منفى است ‎SiN Miya SS ‏كاهش ارش بول داخلى به منظور افزايش صادرات و جريان‎ - ٠ ‎١‏ - هريافت وام از خارج به جهث تأمين كسرى بودجه ‏سياست هاى مالى : تنظيم و كنترل مخارج وعوايد دولت براى نيل به هدفهاى مطلوب اقتصادى تحت تأثير قرار دادن سياست هاى مالى بودجه در سطح ملى به قرار ذيل است : وريس ومسص سرد زات ‏سیم معا یل ساق قري دروالة او لل رياس يسيس ‏۳ - زمانندی مصارف بنمه ها ‏۴ - موز ‎GON‏ با اهاف ند ان ‏ل - اندازه برنمه هاى انتقالي و مقدار اتبارات ‏8 - أيجاد يا فروش ذخاير ‏اهداف سياست مالى : ‎ ‎١‏ - ايجاد اشتفال ؟ - ثبات قيمت ها ۲ تداوم رشته اقتصادی ۴ - عرضه متاسب کالاها و خدمات عمومی - تخصيص منابع © - توزيع درآمد ۷ > تشکیل سرمایه ‏سیاست های بودجه ای : 

صفحه 7:
۱ در شایط رکودقتصادی ات -عملیات خلت به مور فزایش مصرق و تفا -سباست مالی و سای از طریق ازابش هزینه های عمومی سیاست مالی و نیسای از طريق کاهش مالیا ها - سياست مالى و انبساطى از طريق اقزايش هزينه هاى عمومى و كاهش ماليات ها به طور همزمان - افزايش هزيته ها ى عمومى بودجه ones ‏افزايش مزد و حقوق‎ - ‏تشویق بهخریدهای اقساطى‎ ۲ - در شرایط تورم: سیاستهای مالی انباضی اعمال مبگردد که دولت با کاهش مخارج عمومی و افزایش ملیات ها می توند موجب کاهش در آمد مالی: کاهش قدرث خريد و در ننيجه كاهش تقاضلى كل مى شود اشكالات نظريه دست نامرئى آدام اسميث : ( قانون عرضه و تقاضا تعادل بين توليد و عرضه را تضمين مى کند) در بحران ركود عمومى اقتصاد. ‎١‏ - عدم تطايق قيمت ها با منافع اجتماعى ؟ - متابعث نكردن مرزها از سير نزولى قيمت ها ۳ عدم تابعيث فیمث های جزلی فروش از عمده فروشی ۴ مرو ناسون ‎pinnae hee‏ لزع ی موی من ‎inca‏ خا يدي مور وله وا ای مهد ‏م ‎seal‏ قي مق وت وه وف سل ام مت وهی سس بيس ‎gap gala gl leh it‏ خب به ‎pad‏ برجه هی جاری و مرن هد و صادرت تفش مهم ليقام كنذا ‏خصوصیات هزینه ای دولتی در کشورها در حال توسعه : ‎١‏ . سهم بالاى سرمايه كثارى زير بنايى در يودجه ‎ ‏- سهم بالا هرزيتة هاى ادارى در يودجه ۳- سهم کم سرمایهگذاری در امور اجتماعی و بیمه های اجتماعی ‏ت و توسعه اقتصادی و سیاست های مالی در کشورهای در حال توسعه : ‎ ‏نقش بودجه در ‎١‏ - صرفه جوبى در ميزان ذخاير ارزى در دوران تورم ‎ ‏؟. ايجاد قابليت اتعطاف در هزيته برثامه. *. همافتكى كامل بين بودجه سالائه و برنامه توسعه ملى ‏؟ - هدايث سرمايه كذارى ها به بخش هاى توليدى كه حداكثر متافع را ‏بلتد مدت و مبان مدت ‎ ‏ای جامعه درد 

صفحه 8:
انواع کسری بودجه ۱ - کسر بودجه اداری : که در تبجه فقدان سازمان صحیح ادارى به وجود مى ايد و بازده كار كارضدان بايين مى آید و دولت مجبور به استخدام كارمند جديد مى شود و بتدريج مخارج ادارى افزايش مى يابد و كسر بودجه اداری بوجود ‎al‏ 5 كسر يودجه ادارى تاشى از عوامل ساختار غلط وصول ذرأمدها - عدم صلاحيت كادر اذارى سازمان وصول كننده ماليات - انتخاب غلظ سيستم مالياتى - كسر بودجه ناشى از اوضاع و احوال اقتصادى : علت أن ناشى از تغيير وضع اقتصادى در ككذر از مرحله ای به مرحله ديكر است و به علت فقدان هماهتكى و تقارن بين درأمدها و مخارج عمومى در بودجه ظاهر مى شود ‎T‏ - كسرى بودجه مربوط به ساختار اقتصادى : به دنبال عدم هماهتكى دخل وخرج عمومى در بلند مدث بروز مى كند و عدم هماهتكى كاه در نتيجه افزايش عمرانى اسث كه به نظور تقويت زير بناهلى اقتصادى مى شود و اقتصاد كشور از مرحله ابتدابى توسعه اقتصادى به مراحل بالاتر توسعه مى يايد ‏ابزار عملیات خزانه در جهت تأمین مالی کسر بودجه : ‎١‏ - استقاده از تنخواه كرفان : مساعده باتك مركزى به خزانه كه با تعاذل در آمدی تسویه میگردد ‏+ استفاده أو سيستم ياتكى + به دو صورت ‏الف - استقراض از باتك مركزى و ساير باتك ها در مقابل واكذارى او ‎ ‏اق بهادار ‏وضع سيستم بانكى مساعد تباشد , انتشار اسكناس و بشستوانه و قانون بولى و بانكى كشور از طريق ‎ ‎ ‏وروت ‏تشر پول جدید ‏۳ استقراض الف درافت وم ازعیع دالی ‎١‏ - لفزايش اعتبارات بانكى و جاب اسكناس ۲ انتشار لوراق قرضه و فروش به مردم ‏ب - دریفت وم از ماع خارجی ‎1 BRA emE ‏ین الملی‎ ‏علت عدم توانایی دولت ها درتأمین منابع کسری بودجه : ‏برگشت وامهای تاشی از اراق قرضه که محدودیت ایجاد می کند. ‎ ‏- محدود بودن ظرفیت استقراض دولت از مردم - برداشت از موجودی نسل های آینده ‏- آثار اقتصادی کسری بودجه بسنگی به علت چگونگی به وجود آمدن و تأمین مالی آن دارد : ‎6 6 ‎ 

صفحه 9:
۱ - اگر به علت افزايش مخارج جارى باشد باعت افزایش تقاضای کل ‎ere‏ کارمزد پرداختی باعث فشاراشافی پر چامعه. ۲ اکر مخارج جاری مولد در آمدنباشد و مجبوربهاستقراض شود و می شود - اكر اجراى سياست هاى مالى ( انبساطى ) باشد و صرف مخارج سرمایه گذاری خود باشد ثا اقتصادی دراز مدت و هدایت اقتصاد به سمت اشتفال کامل خواهد بود ماد کیتز دیدگاه هایی درباره بودجه: ارزش تسبى : صرف يك منبع محدود بايد يك هدف از چند هدف قرار گرد که فوايد أن قابل قبول استه ۲- تجزيه تحليل روند افزابش هزينه هاه يعنى تجزيه و تحليل اررش افزوده ناشى از هزينه اضافى بخشی تسنبی: در اهداف مشترک بايد روعي ‎eI goed‏ اصول بود. ‎-١‏ اصل سالانه بوذن : كه برنامه مالى ذولت. برای یکسال مالی می باشد و پیش بینی یکساله درآمد ها و هزیته های دولت است و یک بار بای تمام سال در مجلس تصویب می شود ‏۲-اصل جامعیت ‎ ‏امین صراحت و دفت دولت در تنظیم و اجرای بودجه اسث. تعریف اصل جامعیت: عوایددولتباید توسط متصدیان مربوط مستقیمابه خزانه دولت تحویل شود و کلیه مخارج در حدود قوانين و نظام نامه هاى مربوط به موجب حواله و نظارت مستقیم وزارت ماليه و به وسيله عمال خزانه به دولت ‎ 

صفحه 10:
‎Ey eae alt‏ كور ‎NUR Ame Ua‏ کای وتسور ترجه بت جهت رسیدگی و تصویب بهمجلس تقدیم گردد ‎ary SALLE alo‏ پمتی یه به رتیل زو طرق خرن وه بان نی یور مور ال برتمه هو قیره و امل تخصیص نیز رعایت کرد ‏امل تخمیص و عدم 1 مجوزآن صذدر شذع وصول شید به مصرف برس ‏۶ اصل انطاف پذیری بودجه: از جتبه مالى به مفهوم اصلاح بودجه و استثنابى است بر اصل تخصیص و عبارت اسست ‏ تغيير و جلبجابى در ارقم هزيته و بنامه هاى دستكاه اجرابى بدون أنكه هر مرجع عتبزت مصوب تفیری حاصل شود ‎ ‏/- اصل تخميتى بودن درأمدها : يعتى منظور شدن مبلفى به عنوان درأمد در بودجه كل كشور . مجوزى بسراى وصول از أفراد تمى باشد و نيا به قانون دارفه ‏ل أضل تحديدى بودن هزينه هاء يعتى هر نوع هزيته تا حد همان اعتبار مصوب قابل خرج است ونه بيشتر ‎٩‏ اصل تعادل: به حقظ موزنه بیندرآمدها و مخارج اشاره درد به كوته ای که دولت بتواند بدون توسل به استقراض تعهدات مالی خود را بيردازد. ‏دلایل تعادل بودجه دولت ‏۱- هماتطور که رعایت تعادل بودجه در اقتصاد بخش خصوصی امر مطلوبی است تعادل سالانه در بودچه دولت نیز مناسب خواهد بو ‏۲- کسری بودچه دولت باعث ایجاد تورم می شود ‏“د أجبار دولت به تعادل سالانه بودجه باعث جلوگیری از رشد بی رویه بخش عمومی و مخارج دولت می شود ‏؟- مردم از نظر سياسى در مقابل افزايش مالياتها برا بودجه دولت کسری دشته با ‎ ‏تامین مخارج دولت مقاومت مى كنند بنابراين نبايد اجازه داد که ‎ ‏نظريه هاى مختلف در خصوص تعادل بودجه دولت : ‏الف رعايت توازن سالانه در بودجه ( نظريه كلاسيكهاك كه كروهى اصل سالاته بودن تعادل را با هم ادغام و اصل تعادل سلنه را مطرح تمودند. ‏ب - نظريه عدم تعادل در بودجه : معتقدند كه مهمترين وظيفه دولت إيجاد ثبات اقتصادى از طريق يودجه در اقتصاد ست ج - نظريه تعادل دوره أى بودجه : بيشرفت فن بودجه ريزى موجب شده كه بودجه براى جلوكيرى و يا ككاهش نوسانات ‏آقتصادی استفاده شده . تعادل سالاته جاى خود به تعادل ادوارى بدهد و بتوان با اعمال سياستهاى انضباطى و سياست کسر بودجه با تورم و رکود بهمقابله پداخت ‏سایر اصول بودجه : اصل وضوح ‏ اصل تقدم درامدها بر هزینه ها -اصل فانوی بودن - اصل صحت بودجه -اصلٍ قابليث اعتماد ‏ اصل تنوع -اصل مديريث اصل تناوب ‏ اصل كفايت ‏ اصل تفكيك اعتبارات مستمر و غير مستمر -اصل مسئولیت اصل تناسب ‎ 

صفحه 11:
فصل قن وظايف سازمانهاى بودجه اى : الف نقش قوه مقئنه در تدوين سياست هاى اقتصادى و مالى : مجلس شوراى إسلامى يكى از مراجمى است كه يس از قانون اساسى در تتدوين سياست عمومى اقتصادى مملكت نقشن درد ومبادرت به تعیین شط مشی های کلی و مباستعمومی اتملدی می ماد دیوان محاسبات طبق اصول قانون اساسی اعمال کنترل و نظارت مستمر مالی به منظور پاسداری از اصول عمومی از طریق : - كنترل عمليات و فعاليتهاى مالى كلبه وزارتخانه ها . موسسات , شرکنهای دولتی که به نحوی از بودجه کل کشور استفاده می کنند - بررسی و حسابرسی وجوه مصرف شده . درآمدها و سایرمتابع تامین اعتبار در بودجه باتوجه به گرایش عملياتى و محاسبات ماخوذه از دستکاهها - تهيه و تدوين كزارش حاوى نظرات در مورد كزارش تقريغ بودجه و ارائه أن به مجلس شوراى اسلامي ب- نقش قوه مجريه در تنظيم خط مشيهاى اقتصادى : هيات دولت : تهيه بنامه هلى لقتصادى لازم كه به صورت يلتذ مدت و طراحهاى عمرائى ججتد ساله يا به صورت كوتاه مدت ۲- شورای اقتصاد : به رياست رئيس جمهور و اعضاى أن رئيس بانك مركزى , رئیس سازمان مدیربت و بنمه ریزی و عده 0 ای اذ وزيران وظايف شوراى اقتصاد. ‎ona )١‏ هدفهاى كلى برنامه هاى عمرانى كشور ‏؟) بررسى خط مشى ها و سياستهاى اقتصادى و اجتماعى جهث طرح در هيات وزيران ‏۳ اظهار نظر درباره برنامه هاى عمرائى جهت طرح در هيات وزيران ‏؟) تعيين خط مشى تنظيم بودجه كل كشور ‏۵ بررسی بودچه کل کشور بای طرح در هات وزیران ‏*) اتخلذ تصمی دراه مساقی که مسئولان و دستگاههایجرای در اجرای طرحها بان موجه می شود ود شور مطرح می نماد ۳- وزارت امراقتصادی و دای + وظایف ‏-هبکاری با سازمان مدیریت و برامهریزی در نورد پیش بیتی ‎yaa‏ ار ماع تمین اتب ودچه ‏- تجهيز متابع مالى براى اجراى برتامه هاى دولت ‎ 

صفحه 12:
- وصول درامدهایدولت از تام نیع - نظارث مالى بر يوذجه كه نظارت قبل از خرج است خزانه يا خزانه عمومى: يك سازمان مالى بسيار وسيع كه دريافت و اداره كليه وجوه مالى و درامدهاى اختصاصى وزارتخانه ها وظيقه اوسته وظيقه أو ؟- سازمان مديريت و برنامه ريزى: تعريقه - انجام مطالعات و بررسى هاى اقتصادى جهت برنامه ريزى و تنظيم بودجه اتهيه برئامه دراز مدت و تسليم أن به شوراى اقتضاد. - تهیهبرنامه عمرانی پنج ساله پیشنهاد خط و مشی هایی در خصوص بودجه كل كشور به شوراى اق - تهبه و تنظيم بودجه كل كشور -تظارت مستمر بر اجرایپرنامه ها و پیشرفت سلقه تا هماهنگ نمودن رشها و برنامه هاى أمارى كشور 0“ كميته هاى برنامه ريزى استان و شهرستان ۶- دستگاههای اجرایی: وظایف دولت را انجام می دهند . برأوردهاى بودجه تنيجه تصميمات متعدذى اسث كه در سطوح مختلف سلسله مراتب ادارى دستكاه هاى اجرابى اتخاذ مى شود. مراحل بودجه ‎-١‏ تهيه و تنظيم و بيشتهاد يودجه (توسط قود مجريه ). ۳57 ‏شورا‎ | Pee |] oe [oe] ee ‏فيان كلى‎ 3 Cals Suse ‏اتتظيم بودي‎ ey ‏رس رم سور مجس شورای‎ oe ۳ dan: | ‏حب‎ 

صفحه 13:
۳ تضویب بزدچه :توسط قز مقشته اجه ودجه خر کنیسیون ‎aa lb‏ مجلس زررسی می شود و کمیسبون تقبو اصلی مسوولیت رسیدگیم نهایی را برعهده داد *- اجراى بوذجه : شامل كليه مراحل مى شوذ که براى وصول درامدها وساير منابع تامين اعثيار از يك طرف و مصرف. اعتبارات بيش بيتى شده و مصوب از طرف ديكر لى مى كرفة. ۴- کنترلونظارت بر بودجه (تفريغ بودجه 4 نظارتى كه مجلس أبتذا از طريق ديوان محاسبات ادارى به طور غير مستقيم و سيس با رسيدكى به كزارش تفريغ يودجه به صورث مستقيم انجام مى دهد » در بى اين هدف است كه هم نظارت قضابى وهم نظارت يارلمانى محقق شود تهیه و تنظيم بودجه وزارتخانه ها در سطح ملی در یکی از سناد های زیر در سازمان مسدیریت و برنامه ریزی بررسی می گردد. 1 ستادهماهنگی در آمد های کشور ۲- ستادبودجه ریزی امور اجتماعی ۳- ستاد بودجه ریزی امور تولیدی استاد بودجه ريزى امور زيربتايى و تنظيم استانى از طريق كميته برنامه ريزى استان در سازمان صديريت و ‎Sits May‏ استان به رياست استاندار صورث ميكيرد و بررسى و تعديل مى شود و به سازمان مديريت و برناسه ربسزى استان ارسال می گرد تا پس از طرح در یکی از کمیه های جهار كاك لاد اجه بودچه کشورگنجاده شود انواع بررسی در تنظیم و تهیه بودجه : )- بورسی بنمه ها سوالایی که پرسیدهمی شود یت یک پمه دز میس با سای امه ها ‎fe‏ له یدنه بر چذ شطع ووسط اه خنیگاف ی ایو - در مقیسها سیر شکل ‎gout og ay ll cla‏ از نام آن حاصل می شود * چم خرنتها یی رای تین هنن های نا وجود درد Capes +۴ i ag tle ‏نکن غزید ها‎ pel ‏جتان‎ aha aR TLD GU AT atlas angle اصول کلی واحد مرکزی بودجه : ۱- باید مقندر و متمرکز بوده و از حمایت قانونی و سیاسی برخوردرباشد. هه هی بجری دوع ‎LS Sel‏ واه کی ودنآ یوج اه له وظایف الف - حداكثر صرفه جوبى و كارابى از نظر مالى ونيروى اتساتى بتمايد. ب- تهبه واجراى برنامه هاى دولتي بخشهاى لايحه تقديمى به مجلس - ببام بودجه : ربيس قوه مجربه هنكام ارابه بودجه به مجلس ببام بودجه را شفاها به أكاهى اعضاى مجلس مى رسائد. -متن ‎spay ea‏ پیوسهایبودچه 

صفحه 14:
قسمت های مختلف لایحه بودجه -مادهوحده ها و تبصره ها - خلاصه بودجه دول -درامد ها و سای ‎esl eal‏ - اعتبارات دستكاهها و رديف ها برحسب برنمه و فصول هزینه - اعتبارات جاری دستگاهها ی اجرایی محلی در استانها (yl ae ‏توزيع اعتبارات‎ - -اعتارات برحسب فصول ‎Ue ating‏ - بودجه شرکت ها ی دولتي وموسسات انتقامى وابسته بهندولت -بودجهارزی ویژیگی های قانون بودجه الف - هزیته ها ‎-١‏ ارقام بودجه منشا تعهدات دولت برای مخارج نیست وپرداخت بهای کالا یا خدمات متشا بدهکاری دولت اسث ته ارام موب يزاجم ۲-لایحه بودجه فقط براى استفاده اسث واشخاص براى حقوق يا دعاوى دولت تميتواتند به أن متمسك شوند. ‏ب- درامدها ‎ ‏۱ رقام درآمد متدرج در بودجه متشا حقوقی مطالبات دوا که بای دولت طلبی به وجود آمده است. ‏نيست + بلكه منشا حقوقى اين مطالبات قوانين مالياتي است ۲- در مورد درآمد ها بر خلاف مخارج تصویب لایحه بودجه و ذکر رقم درآمد بای دستگاه های وصول کتنده درآمد. ابجاد وظیفه و تکلیف می نماید ‏وروي ون ‎-١‏ يودجه هميشه به شكل لايحه به مجلس" ‎ ‏یم مشود و نمايندكان نمى توانند يودجه كشور را در قالب طرح تنظيم كنئد. ‏۲-قانون بودجه مربوط به سال شمسی است و لابحه بودجه هر سال بايد تصويب مجلس شود و نمی شود بودجه سال قبل را ‎ly bse‏ سال بعد تصویب کرد. ‏۳- مجلس تمی تاد تصویب موف لاه بودچه را بهعهده کمیسیون ها كذارد و هر قدر لأزم باشد بايد هر جلسات علنى مجلس مطرح و مود رسیدگی قرار گید ‏۴- نمایندگان نمی تونندپیشتهاداتی دهند که هزیته هار افزایش دهند. ‎ ‏لیفیت تصویب بودجه در ايران ‎ARN), AS al pene gD A Sa‏ میس بین نان خی به الب بان کمیبین است أمايتدكان ظرف سند ‎Sys ps las Cg yy‏ هدجه به کمیسیوی شلی تخعضی ارب مى دهتد و ابن كمبسيون ها ظرف مدت ‎٠‏ "روز نظر خود را به كميسبون تلفيق ارايه و كمبسيون تلقيق ظرف مدت 18روز ابه جلسه علنى اعلام مى تمايتد. ابتدا تبصره ها مورد بررسى و جمع بتدى قرار مى كيرد و سيس درأمد هاو در مرحله ‎ 

صفحه 15:
تهابى هزيته ها و نمايتدكان نظرات خود را ارايه تموده و از میندگن دستگاه های اجرایی و سازمان مدیریت و بنامه ریزی سوالاتی پرسیده و رفع ابهام صورت می كبرد و در مجلس به راى كذاشته و يس از تصويب لايحه « لابحه به شورای تكهبان فرستاده شده و به راى كذاشته ميشود و بس از تصويب به رياست جمهوری اریهمیگردد. شور در لابحه بودجه لب مسآ به ویب مجلنی من وسه موافوري نمع وس سافن مرإ وزرا ور شور او جزييات مورد تصويب قرار مى دهد. ما قأنونبودجه ۰ طرح ها و لوابح فورى به صورت يك شورى مورد بررسى قرار ميكيرد و فاصله دوشور قروز مى باشد: طبق ماده 108 بين تلمه داخلى مجلس و لأيحه بودجه كل كشور و ياجند دوازدهم و اره كليه بيشتهاد هاى اصلاحى و يا الحاقى طبق معمول عمل خواهد شد متمم آن یک شوری است و در موارد خاص در تصویب بودجه ۱- امتتع از تصویب :در حالت کلی موردی در ایران مشاهده نشده است » ولی به هر صورت »در صورت عدم تصویب این قانونا يكى از وظايف واختيارات نمابندكان در قبال تصويب مى باشد . چون لازم و ملزم یکدیگرند ؟- بودجه يك يا جند دوازةهم : هركاه مجلس فرصت بررسى الايحه يوذجه را نداشته بأشد و يا خولت لايحه يوذجه را رای .ندهد. با توجه به سالانه بودن . دولث مى توائد بودجه يك يا دو دوازدهم را به مجلس داده. مجلس يس از تصويب به انسبت سال قبل بودجه را به دولث بدهد. نکاتی چند در اجرای بودجه: ‎-١‏ در راستاى اهداف قانون بودجه باشد و هركونه تغيير و تعديل طبق قانون باشد نه تمايلات و نظرا. ‎ ‎ ‏پداختها بر اساس رعایت قوانین و مقررات جاری در محدودهاعتبرات تخضيص ذاده شده : صورت يذيرف. ‎ ‏1- تنظيم حساب هاى مالى و تهيه كزارشها و اطلاعات مورد نياز تحت نفظارثدایمی فرار گید ‎ ‏- مراحل اجرایبرامههای جاری و عمرانی با آنچهمی بایست انجام شده »مقایسه و ناج موردبررسی قرار گید ‏اجرای بودجه از نظر هزینه ها: ‏- بلاغ بودجه: پس از تصویب به رییس جمهور و از طریق معاون برنامه ريزى به دستكاه ابلاغ مئ كردد و دستگاه ها به واحد های زیر مجموعه خود بلاغ می کنند. ‏- مبادله موافقنامه حراج و فعاليت : در ابلاغ ريالى در قالب برنامه و یا فصل هزیته یا ردیفاعلام می گردد. رای هماهتگی و مشخص شدن دقبق عمليات اجرابى دستعاه : موافقتتامه اى بين دستكاه اجرابى و سازمان مديريت مبادله مى شود. موافقت نامه ستدى اسث مالى است كه به موجب أن دستكاه اجرايى از يك طرف تعهد مى نمايتد كه شرح عمليات موجود در آن را ریت نماد و از طرف ديكر سازمان مديريث نيز به تناسب ييشرفت أمور نسبث به تخصيص اعتبار اقدام نمايند. ‎ ‎ ‏- تخصیص اعنباز مصوب : تجویزاستفاده از مبالفی معین از اعتبارات مصوب سالانه در دور های زمانی مص خص و هدف أن تعادل بين دريافتها و برداختهاى دولت مى باشد. تخصيص اعتبارات به سازمانهای دولتی بر مبنای سبزان درآمدها و ‏ساي عريافتها يراى الجراى برنلبه هابا ترجه يه أولووت ها و.جريان يوضرقت امور در دوره تخصیص اعتبار صورت میپذیرد ‎ ‏مصرف اعتبارات دارای مراحل زیر است: ۱- تشخیص: عبارتست از تعیین و تخاب کالا و خدمات و پرداخت هایی كه تحصيل يا انجام آنها براى اجراى برنامه هاا ضروری است. ‎ ‏بن اعتبار: وقتى كالا يا خدمت معين شد ‏ بیداعبار آن هم تخصیص ‎sale‏ 

صفحه 16:
۳- تعهد: یجاد دین بر ذمه دولت ناشی از الف - تحويل كالا يا انجام خدمت - اجراى قراردادهابى كه با رعايث مقررات منعقد شده باشذ. ج- احكام صادر شده از مراجع قانونى و ذى صلاج 0000|[ ز|[|[ز|[ز[ز[| |[ [ 1 2121111 ۴- تسجیل : عبرتست از تعبین میزان بدهی قابل پرداخت به موجب مدارک اثبات کننده بدهی, ot ۵- حول اجازه ای است کتبی که مامات صلاحیت دار زارتخانه ‏ موسسه دولتی . دستگاه اجرایی بای تدیه هدات و هیا در وج خی نله مقرسی ‎ait‏ ‎F‏ درخواست وجه :رای پداخت حواههایصادرهوجوهلزم از محل اعتبارات مصوب و تخصیص یافته در اختبار دستكاه هاى اجرايى قرار مى كيرد. ‎a‏ برداخت هابى است كه بطور فطمى به ذى تفع در قبال تعهد يا تحت عنوان كمك يا عناوين مشابه با رعايت قوانين صورث مى گید ‏اجرای بودجه از نظر در آمدها ‏وجوه بيش بينى درأمد در قانون بودجه به خودی خود مجوزیبرایوصول از اشخاص حقبقی و حقوقی نمی باشد. وناز ابه مجوز دارد و بيش بينى بر هر ميزان مانع وصول درأمدهاى بيشترى نيست. ولى جون وصولى مبالغ بالاتر خارج از ظلوابط تعيين شده در قانون از افراد حقيقى و حقوقى خلاف است و در صورت عدم وصول درآمد طبق قانون بودجه پس از بررسى و توضيح علت أن در صورت عدم اتمام سال مالى در مرحله اول از طريق افزابش اعتبار منابع و در صورث عندم سکن با کم تدین مر هه ها مان بودجه را لنلن می اد و دز هزنه ماد رن بدج هه ياه رنه لاه ‎ ‎ ‏متمم بودجه درد روشیهای انعطاف پذیری بودجه ‎-١‏ اصلاح و متمم بودجه : افزايش و كاهش اعتبارات برنامه هايا فصول در أن صورث مى كيرد بدون اينكة در جمع كل اعتبار دستكاه يا استان تفيبرى بوجود أيد. متمم بودجه معلول درأمدها يا هزبته هاى اتفاقى بيش بيتى نشده اسث و ‏دولث مى تواند با تهيه و تقديم لايحه متمم بودجه اعنبارات را افزايش داده . يس از تصويب. قانوتكذار أنرا اجرا تمايد. اين ‎ ‏لايحه در صورت تصويب در قوه مقدنه به عنوان قنون متمم بودجه به دولت ابلاغ و به اجرا کناشته می شود 6 امتبارات ردي متفرقه (صومس» حر قالب برنامه و فصل هزینهنیسته و به صورت احکام جداگانه تصیین می شود و مربوط به دستگاهخاصی في ‏جارى و عمرائى و تقويت بنيه دفاعى ‏طبق قانون حدود أن مشخص مى كردد. ماتند هزيته هاى بيش بيتى نشده اعتبارات ‎ ‎ ‏۳- تبصره های بودجه:اختبرات محدودی است بزلى جابه جايى كردن اعتبارا توند هر سال تغییرکند. ‏سوب به قو مجريه یزان آن من ‏انضباط مالی و پرهیز از اسراف و تبذیر در بودجه ‏اسراف‌عبارت است از خرج كردن جيزى در محل خود و بيش از حد لازم ‏اتبذير: عبارت است از خرج كردن جيزى در غير محل خود و در جلى غير لازم. ‏اسراف و تبذير در سطح خرد : ريخت و باشهاى بى سود و زياده روى در مصرف أب و برق و لوازم مصرفی و ‏اسراف و تبذير در سطح كلان : تخصيص نامناسب يا غير بهينه متابع مالى كشور براى طرح ها و برتمه هاست. 

صفحه 17:
راه های اطمینان از منابع تخصیص داده شده در جهت درست صرف شده است. (- ماع ربیخ در چهارچوب یک بتة تیک اختصا دا ؟- بايد اطمينان بافت كه منابع اختصاص يافنه صرف برنامه مزيور مى شود. - جكوتكى هزينه كردن را مورد نظارت مراحل جلوكيرى از اسراف: ‎-١‏ در مرحله تنظيم بودجه : (ديدكاه كلان نيازها أولويت بندى شود و اعتبارات به نيازهاى مهم تخصيص ياببد (سازمان برنامه ‎(eg‏ ‎ ‎als J ‏؟- مرحله اجرای بودجه: (دیدگاه خرد) بهعهده دستگاهاجریی مراقبت تمایتداعتب ارات مطابق با دسناورد و نیازهای واقعی و مورد مصرف شود. ‏کنترل بودجه: ‏به منظورجلوگیری از هزنه کرد عتبارات بهطورغیر ای و ولخرجانه با استقاده از قون رسمی حسابداری و بودچنه می وان برایکنترل مصرف بودجه در راهى كه به وسيله مردم و قانون كذاران تجويز شده است مورد ستفادهقررگیرد. ‏انواع کنترل: ‎-١‏ فارت و کنتل قه مجریه ‎ ‏الف - نظارت مالى و قبل از خرج در قالب عدم تجاوز هزينه هاى درست از اعتبارات مصوب و طى مراحل تشخيص: تنامين اعتبار. تعهدء تسجيل و حواله که توسط وزارت دارایی صورت می گیرد .که ذيحساب مرحله نامين اعتبار و تطبيق بآ قوانين و مقررات را به عهده دارد و خزائه نيز يكى دبكر از سازمانهاى دولتى جهت نظارت مالى است. ‏ب- نظارت عملياتى : توسط سازمان برنامه و بودجه انجام مى شود و به منظور ارزش يابى و نظارت مطابقت عمليسات در ‎lily ale gale‏ و سیستهای تین شده در قوئین برنامه بر اساس دستورلمل ها و مشخصات طرح ها و پررسسی پیشرفت فیزیکی شامل ‎ ‎ ‏گزارش توجیهی :تهیه گزارش های توجبهی از طرح هاى عمرانى و فعاليت هاى جارى. ‎ ‏تخصیص اعتبا : کمیته تخصیص . اغتبارات جاری و عمرانی را در صورتی که گزارشهای اجرایی بودجه و پیشرفت. ‏عملیات دستگاهکامل ‎«tl‏ تخصیص میدهند. ‏۲- نظارت و کنتول قوهمقننه(ظارت بیرونی الف - نظارت قضابى : توسط دیوان محاسبات مطابق اصل ۵۵ فنون اساسی اب- نظارت بارلمانى + توسط تمايندكانى كه ايرادات و هزينه هاى دستكاه ها را بزرسى و طبق قوتین و مقررات از مسوولان ‏دولنی (وزیرن) سوال يا أنها را استيضاح مى تمايند و ظرف ‎٠١‏ روز بايد در مجلس جوابكو باشند و از مجلس راى اعتماد بخواهند. ( در ضمن سال مالى» ‎ ‏.نظارت بارلمانى يس از يبان سال مالی (تفریغ بودجه) که توسط دیوان محاسبات تهیه و نحرافات مشخص و مورد تخل ف در آن می آید که ميزان رسيدن به اهداف دستكاه ها را نيز نشان مى دهد. ‏اهداف تفريغ بودجه: 

صفحه 18:
- تعیین خط مشی و سباستهای عمومی کشور ؟- بررسى و تصويب برنامه و طرح ها در جهت خط مشی و سیاست ها ۳- بررسی عملکرد دولت با وجه بهبنامه ها و طرح ها 

بسم الله الرحمن الرحیم خالص ه فص ل 1ت ا 7اص ول تهی ه ،تنظیم و کن ترل بودج ه دک تر ابراهیمی نژاد و اسفندیار فرج وند فصل اول :تعاریف بودجه - 1جنبه سیاسی :بودجه دولت سندی است که معامالت و دخل و خرج مملکت برای مدت معینی در آن پیش بینی و تصویب شده باشد .در تنظیم واجرای آن ض""روریات دموکراس""ی رعایت می گردد و نظ"ارت و کن"ترل از م"وثرترین اب"زار تفکی"ک ق"وا توس""ط یک""دیگر ب""وده است. - 2جنبه اقتصادی ومالی :عامل بودجه بعنوان شاهرگ حیات اقتصادی دولت است ک""ه در شریانهای آن منابع مالی و اقتصادی جاری است (نئوکالسیک) یک ط""رح م""الی ک""ه نیازه""ای پولی دولت به طور کلی برای مدت محدودی پیش بینی میشود. -3جنبه برنامه ای و مدیریتی بودجه :در دهه های اخیر بودج""ه و برنام""ه ب""ا هم بک""ار ب""رده میشوند و ماهیت آنها در عامل پیش بینی میباشد و برنامه جنبه اقتصادی و مالی برای نی""ل به سیاستها و هدفهای قانونی بوده است. اقسام بودجه : -1بودجه عمومی دولت: الف :پیش بینی دریافتها و منابع تامین مالی اعتبار سال مالی بوسیله دس""تگاهها از طری""ق حسابهای خزانه داری کل ب :پیش بینی پرداختها از محل درآمد عمومی و یا اقتصادی - 2بودجه شرکتهای دولتی و بانکها : پیش بینی درآمدها و سایر منابع تامین اعتبار :3بودجه موسسات ،تحت عنوانی غیر از عناوین فوق ویژگیهای مشترک در تعاریف بودجه : برنامه مالی وکاری پیش بینی درآمدها و هزینه ها -سندی اس""ت ب""ه تص""ویب ق""وه مقنن""ه - مدت محدود -بدون بودجه نمیتوان به فعالیت دست زد. تعریف کلی بودجه : برنامه مالی دولت برای یک سال مالی تهیه و حاوی پیش بینی درآمدها وسایر منابع ت""امین اعتبار و برآورد هزینه ه""ا ب""رای انج""ام عملی""ات جهت نی""ل ب""ه سیاس""تها و ه""دفهای ق""انونی میشود ،بوده است. بودجه بندی :فرایند تخصیص منابع مح""دود ب""ه نیازه""ای نامح""دود را گوین""د ب""ه منظ""ور استفاده حداکثری از منابع. اهداف ومقاصد بودجه بندی : -1 -2 -3 -4 -5 -6 -7 -8 -9 قضاوت در مورد توزیع عادالنه وجوه برقراری یک سیستم پاسخگویی تحصیل مجوز قانونی برای فعالیت دولت راهنمای اجرای سیاستهای دولت کنترل قوه مجریه توسط قوه مقننه ابزار روابط عمومی ابزار مدیریت مطلوب یک برنامه کاری همراه با آثار پولی برنامه ریزی دولت روند شکل گیری مفهوم و نقش بودجه : - 1بودجه بعنوان ابزار کنترل :مردم در کنترل دولت و نظارت بر اموال عمومی به صورت کنترل درآمدها و هزینه های دولت به نمایندگانشان تفویض می کنند. -2بودج""ه بعن""وان ابزارم""دیریت م""الی :کن""ترل هزین""ه ه""ا ب""ا وس""عت دولت از بین رفت""ه و مدیریت منابع و بهبود نظامهای برنامه ریزی که م""وجب توس""عه دولته""ا و ص""رفه اقتص""ادی کارایی واثربخشی منابع دولت می شود. - 3بودجه به عنوان ابزار برنامه ریز:به منظورمقاصداقتصادی تنظیم می ش""ود و از طری""ق درآمدها و هزینه ها ی بودجه ای اهداف ویژه ای برای حفظ تعادل اقتصادی و جلوگ""یری از بروز بحران تامین میکنند و اهداف شامل تخصیص منابع ،ثبات اقتصادی وعدالت اجتم""اعی ذکر میشود. -4بودجه بعنوان ابزار مدیریت راهبردی :هرگاه محیط سازمانی ب""ه ی""ک محی""ط متالطم و آشفته مبدل شد و پیچیدگی تصمیم و تغییر و تح""والت بنی""ادی و خ""ود ج""وش برنام""ه ری""زی استراتژیک پدید می آید و برای رویارویی با حوادث غیر قابل پیش بینی مورد استفاده قرار میگیرد. فصل دوم وظایف دولت ها: -1برقرای امنیت عمومی -2اجرای عدالت و حل اختالف -3تامین ارتباطات به وسیله راه ها ،راه آهن دولتی -4تنظیم و انجام امور اقتصادی از قبیل ضرب سکه و چاپ اسکناس -5تامین رفاه اجتماعی -6انجام امور فرهنگ همگانی -7حفظ منابع طبیعی -8اداره سازمان های دولتی -9تامین بهداشت همگانی -10مبارزه با بیکاری نظریه های اقتصادی در مورد نقش دولت: کالسیک ها :معتقد بر فعالیت آزاد بنگاه ه""ای اقتص""ادی و ع""دم دخ""الت دولت در اقتص""اد و حداقل درآمد و هزینه را برای آن توصیه می کنند. آدام اسمیت ،ریکاردو و ژان باتیس""ت س""ه :ب""ه ج""ز در مح""دوده ک""وچکی از فع""الیت ه""ای اقتصادی دولت را از هرگونه دخالتی در سازوکار بازار منع میکردند. آدام اسمیت سه وظیفه را برای دولت عنوان نمود: -1حمایت از جان و مال افراد جامعه. -2ایجاد نظم و اعمال قانون و جلوگیری از تجاوز افراد به حقوق یکدیگر. -3فراهم نمودن کاالها و خدماتی که اهمیت باالیی برای جامعه دارند. ع واملی ک ه ب اعث ش د دولت ه ا نقش عم ده ت ری در مس ایل اقتصادی و اجتماعی ایفا نمایند: -1تناقض بین جنبه نظری و عملی اقتصاد کالسیک :با وجود پیشرفت نظام اقتصاد آزاد م""ورد قبول مکتب کالسیک نه تنها منافع جامعه تامین نشد بلکه جامع""ه ب""ه س""مت دو قط""بی ش""دن یعنی پیدایش اکثریت بی چیز و اقلیت برخوردار پیش رفت. -2جنگ جهانی اول :تامین هزینه دف""اع هزین""ه ه""ای دولت را ب""ه ش""دت اف""زایش داد و این دولت ها برای رعایت مبانی نظری اقتصاد کالسیک مجبور به باال بردن مالی""ات ه""ا ش""دند و از نظام های بانکی استقراض میکردند. -3بحران مالی سال -1929علت عمده رکود عدم قدرت خرید بازار معرفی شد که دخالت دولت را در فعالیت های اقتصادی برای ایجاد اشتغال و حل مشکالت بازار تولید توجیه کرد . -4جنگ جه""انی دوم :نقش سیاس""ی و اقتص""ادی دولت در س""طح جامع""ه اف""زایش ی""افت و باعث شد تعادل بین درآمد ها و هزینه ها برهم خورد. تاریخچه بودجه نویسی در ایران: قبل از مشروطیت نظارت مردم بر امور بودجه جامع""ه در ح""داقل ب""ود و پادش""اه در راس حکومت قرار داشت ،یعنی درآمدها در اختیار شاه و مخارج نیز به فرم""ان ش""اه ب""ود .وزی""ر مالیه بودجه کشور را تنظیم می کردو در هر استان و شهری مسئول دولت به نام مس""اوی بودجه را تهیه میکرد و مستوفیان عده ای کارمن""د ب""ه ن""ام م""یرزا قلم دان داش""تند و رئیس مستوفیان وزیر مالیه بود .با انقالب مشروطه تصویب بودجه طبق کشور فرانسه تهیه و به تصویب مجلس رسید .در سال 1302شمسی بود و درسال 1327درآم""د نف""تی در بودج""ه مطرح ش""د و س""پس ب""ه دو بودج""ه عم""رانی و ج""اری تقس""یم ش""د و ب""ه ت""رتیب تحت نظ""ر سازمان برنامه و بودجه و وزارت اقتص""اد ق""رار گ""رفت و در س""ال 1351ق""انون برنام""ه و بودجه مصوب شد. فصل سوم وظایف مدیریت : برنامه ریزی – سازمان دهی -فرماندهی -هدایت وکنترل و هماهنگی مراحل بودجه : سیاستگذاری -تهیه وتنظیم – تصویب – اجرا -کنترل عناصر اساسی برنامه ریزی : بررسی وضع موجود (کجا هستیم) -طراحی وضع مطلوب (کجا خواهیم رفت ) پیش بینی مسیر و چگونگی حرکت از وضع موجود به وضع مطلوب (چگون""ه می خ""واهیمبه آنجا برسیم) دالیل ارتباط بین بودجه و برنامه ریزی : -1 -2 -3 تلفیق واحدهای بودجه و برنام""ه هم در س""ازمان دهی موسس""ات و هم در س""طح کالن جامعه (سازمان ومدیریت) تنظیم بودجه کل کشور به صورت بودجه برنامه ای تدارک برنامه توسعه ملی در قالب برنامه های میان مدت انواع بودجه ریزی : - بودجه متعادل: من""ابع درآم""د و ان""واع هزین""ه ه""ا و مص""ارف ب""رای یکس""ال تع""یین میش""ود ،ب""دون ارتب""اط و وابستگی با طرحها و برنامه های بلند مدت اقتصادی - بودجه برنامه ای : هدفها وسیاستهای اقتصادی دولت را مورد توجه قرار میدهد و هزین""ه ه""ا را م""ورد بررس""ی قرار میدهد. - بودجه عملیاتی: طرحی است برای اجرای برنامه های مرب""وط ب""ه اه""داف ومقاص""د در ی""ک دوره معین ک""ه شامل برآورد منابع مورد نیاز به همراه منابع موج""ود اس""ت و معم""وال ب""ا ی""ک ی""ا چن""د دوره گذشته مقایسه میشود و نیازمندیهای آینده را نشان میدهد. مراحل کنترل بودجه: -1 -2 -3 -4 استقرار استانداردها برای رسیدن به هدف اندازه گیری عملکرد مقایسه عملکرد با استاندارد اقدامات اصالحی سیر تکوین مفهوم و نقش بودجه: -1بودجه به عنوان ابزار کنترل :م""ردم در کن""ترل دولت و نظ""ارت ب""ر ام""وال عم""ومی ب""ه صورت کنترل درآمدها و هزینه های دولت به نمایندگانشان تفویض می کنند.  -2بودجه ابزار مدیریت مالی :کن""ترل هزین""ه ه""ا ب""ا وس""عت دولت از بین رفت""ه و م""دیریت منابع و بهبود نظامی برنامه ریزی که موجب توسعه دولت ها و ص""رفه اقتص""ادی ک""ارایی و اثربخشی منابع دولت می شود. -3بودجه به عنوان ابزار برنامه ریزی :ب""ه منظ""ور مقاص""د اقتص""ادی تنظیم می ش""ود و از این طریق درآمدها و هزینه های بودجه ای اهداف ویژه ای ب""رای حف""ظ تع""ادل اقتص""ادی و جلوگیری از بروز بحران تامین میکنند و اهداف ش""امل تخص""یص من""ابع ،ثب""ات اقتص""ادی و عدالت اجتماعی ذکر میشود. - 4بودجه به عنوان ابزار مدیریت راهبردی :هرگاه محیط سازمانی به یک محیط متالطم و آشفته مبدل شود ،پیچیدگی تصمیم و تغی""یر و تح""والت بنی""ادی و خودج""وش برنام""ه ری""زی استراتژیک پدید می آید و برای رویارویی با حوادث غیر قابل پیش بینی مورد استفاده قرار می گیرد. فصل چهارم : بودجه اقتصادی :پیش بینی دخل و خرج در محدوده اقتصاد خ""رد ( بودج""ه واح""دهای اقتصادی خصوصی ) بودجه مالی :پیش بینی دخل و خرج در محدوده اقتص""اد کالن ( بودج""ه از نظ""ر م""الی دولت و جامعه ) بودجه اقتصادی مالی :پیش بینی دخل و خرج در محدوده اقتصاد ملی ( نوس""انات اقتصادی جلوه گر باشد ) محورهای تعادلی کالن اقتصادی : حفظ ارزش داخلی و خارجی پول ،نقش تعادلی پول موازنه ارزی نقش تعادلی ارزی ( واردات – ص""ادرات ) +هزین""ه ه""ای دولت +س""رمایهگذاری +مصرف جامعه = درآمد ملی  -تأثیر بر اشتغال تعادل اشتغال سیاست های پولی : – 1انقباضی ( :مبارزه با تورم ) – 2انبساطی ( :ایجاد اشتغال بیشتر یا سیاست گسترش پول و اعتبار ) اجزای سیاست های پولی بانکهای مرکزی دنیا : - 1عملیات بازار آزاد قاونی بانک های عضو – 2سیاست نرخ تنزیل مجدد -3تغییرات در نسبت سپرده – 4ترغیب بانک ها به پرداخت وام های کم بهره – 5تعیین سقف مجاز اعتبارات و وامها و پرداخت حداکثر نرخ پرداخت سود به سپرده ها مزایای عمده سیاست پولی : – 1در دسترس بودن و ماهیت سیاسی کمتری دارد و به سرعت به کار گرفته می شود . – 2کارایی باالی آن زمانی که به صورت شدید و مناسب انجام شده ،مخصوصا در مبارزه با انواع تورم . تعادل ارزی و بودجه : تعادل بین ورود ارز و خروج ارز جهت اجرا و خرید تجهیزات و باید در بودجه ظرفیت ارزی مد نظر قرار گیرد و کسری موازنه ارزی جهت افزایش قسمت کاالهای داخلی گردد . راه حل ها برای کشوری که موازنه ارزی آن منفی است : – 1کاهش ارزش پول داخلی به منظور افزایش صادرات و جریان کسری موازنه ارزی – 2دریافت وام از خارج به جهت تأمین کسری بودجه سیاست های مالی :تنظیم و کن""ترل مخ""ارج وعوای""د دولت ب""رای نی""ل ب""ه ه""دفهای مطلوب اقتصادی تحت تأثیر قرار دادن سیاست های م الی بودج ه در س طح ملی ب ه قرار ذیل است : – 1اداره کل بودجه شامل مجموعه درآمد و هزینه – 2نوع مخارج از قبیل سرمایه گذاری سرمایه ای در مقابل پرداخت های سیستم – 3زمانبندی مصارف برنامه ها – 4موازنه فعالیت هایی با اهداف چند جانبه  – 5اندازه برنامه های انتقالی و مقدار اعتبارات – 6ایجاد یا فروش ذخایر اهداف سیاست مالی : – 1ایجاد اشتغال – 2ثبات قیمت ها – 3تداوم رشته اقتصادی – 4عرضه مناسب کاالها و خدمات عمومی – 5تخصیص منابع – 6توزیع درآمد – 7تشکیل سرمایه سیاست های بودجه ای : – 1در شرایط رکود اقتصادی : الف – عملیات دولت به منظور افزایش مصرف و تقاضا : سیاست مالی و انبساطی از طریق افزایش هزینه های عمومی سیاست مالی و انبساطی از طریق کاهش مالیات ها سیاست مالی و انبساطی از طریق افزایش هزینه های عمومی و ک""اهش مالی""ات ه""ا ب""هطور همزمان افزایش هزینه ها ی عمومی بودجه تقلیل نرخ بهره افزایش مزد و حقوق تشویق به خرید های اقساطی – 2در شرایط تورم :سیاستهای مالی انقباضی اعمال میگردد که دولت با کاهش مخ""ارج عمومی و افزایش مالیات ها می تواند موجب کاهش در آمد مالی ،کاهش ق""درت خری""د و در نتیجه کاهش تقاضای کل می شود . اشکاالت نظریه دست نامرئی آدام اس""میت ( :ق""انون عرض""ه و تقاض""ا تع""ادل بین تولی""د و عرضه را تضمین می کند ) در بحران رکود عمومی اقتصاد : – 1عدم تطابق قیمت ها با منافع اجتماعی – 2متابعت نکردن مرزها از سیر نزولی قیمت ها .3عدم تابعیت قیمت های جزئی فروش از عمده فروشی .4عدم تطابق در آمدها با سطح قیمت ها سیاست مالی یا سیاست بودجه ای تثبیت اقتصادی کاهش تقاض""ا ک""اهش قیمت ک""اهش ت""ورم نقش ض""د چرخ""ه ای بودج""ه در کش""ورهای در ح""ال توس""عه :نقش واردات و ص""ادرات در درآمد ناخالص ملی با مخارج خیلی زیاد ملی دولت ب"اعث اف"زایش ت"ورم و اف"زایش واردات می شود و توقف فعالیت ها موجب عدم تعادل در اشتغال می شود و در توقف فع""الیت ه""ای اقتصادی دولتی ناچار به انجام بودجه های جاری و عمرانی هستند و صادرات نقش مهمی ایفا می کند . خصوصیات هزینه ای دولتی در کشورها در حال توسعه : . 1سهم باالی سرمایه گذاری زیر بنایی در بودجه . 2سهم باالی هزینه های اداری در بودجه -. 3سهم کم سرمایه گذاری در امور اجتماعی و بیمه های اجتماعی نقش بودجه در تثبیت و توسعه اقتصادی و سیاس ت ه ای م الی در کشورهای در حال توسعه : – 1صرفه جویی در میزان ذخایر ارزی در دوران تورم .2ایجاد قابلیت انعطاف در هزینه برنامه های بلند مدت و میان مدت .3هماهنگی کامل بین بودجه ساالنه و برنامه توسعه ملی – 4هدایت سرمایه گذاری ها به بخش های تولیدی که حداکثر منافع را برای جامعه دارد . انواع کسری بودجه – 1کسر بودجه اداری :که در نتیجه فقدان سازمان صحیح اداری به وجود می آی""د و بازده کار کارمندان پایین می آید و دولت مجب""ور ب""ه اس""تخدام کارمن""د جدی""د می ش""ود و بتدریج مخارج اداری افزایش می یابد و کسر بودجه اداری بوجود می آید . کسر بودجه اداری ناشی از عوامل : ساختار غلط وصول درآمدها – عدم صالحیت کادر اداری س""ازمان وص""ول کنن""ده مالی""ات – انتخاب غلط سیستم مالیاتی – 2کسر بودجه ناشی از اوضاع و احوال اقتص ادی :علت آن ناش""ی از تغییر وضع اقتصادی در گذر از مرحله ای به مرحله دیگر است و به علت فق""دان هم""اهنگی و تقارن بین درآمدها و مخارج عمومی در بودجه ظاهر می شود . – 3کسری بودجه مربوط به ساختار اقتصادی :ب""ه دنب""ال ع""دم هم""اهنگی دخل و خرج عمومی در بلند مدت ب""روز می کن"د و ع"دم هم"اهنگی گ""اه در نتیج"ه اف"زایش عمرانی است که به نظور تقویت زیر بناهای اقتصادی می شود و اقتصاد کش""ور از مرحل""ه ابتدایی توسعه اقتصادی به مراحل باالتر توسعه می یابد . ابزار عملیات خزانه در جهت تأمین مالی کسر بودجه :  – 1استفاده از تنخواه گردان :مساعده بانک مرکزی به خزانه که با تعادل در آمدی تسویه میگردد . – 2استفاده از سیستم بانکی :به دو صورت الف – استقراض از بانک مرکزی و سایر بانک ها در مقابل واگذاری اوراق بهادار . ب :در صورت که وضع سیستم بانکی مساعد نباشد ،انتشار اسکناس و پشتوانه و ق""انون پولی و بانکی کشور از طریق انتشار پول جدید .3استقراض : الف :دریافت وام از منابع داخلی : – 1افزایش اعتبارات بانکی و چاپ اسکناس .2انتشار اوراق قرضه و فروش به مردم ب – دریافت وام از منابع خارجی – 1دری""افت وام از دولت ه""ای خ""ارجی – 2دری""افت وام از من""ابع خصوص""ی کش""ورهای خارجی -3دریافت وام از مؤسسات بین المللی علت عدم توانایی دولت ها درتأمین منابع کسری بودجه : برگشت وامهای ناشی از اوراق قرضه که محدودیت ایجاد می کند . محدود بودن ظرفیت استقراض دولت از مردم -برداشت از موجودی نسل های آینده آثار اقتصادی کس ری بودج ه بس تگی ب ه علت چگ ونگی ب ه وج ودآمدن و تأمین مالی آن دارد : – 1اگر ب"ه علت اف"زایش مخ"ارج ج""اری باش""د ایجاد تورم ب""اعث اف""زایش تقاض"ای ک""ل . 2اگر مخارج جاری مولد در آم""د نباش""د و مجب""ور ب""ه اس""تقراض ش""ود و به""ره و ک""ارمزد پرداختی باعث فشار اضافی بر جامعه می شود . – 3اگر اجرای سیاست های مالی ( انبساطی ) باشد و صرف مخارج سرمایه گذاری خود باشد آثار اقتصادی دراز مدت و هدایت اقتصاد به س""مت اش""تغال کام""ل خواه""د ب""ود مانن""د کینز . فصل پنجم دیدگاه هایی درباره بودجه: 1ـ ارزش نسبی :صرف یک منبع محدود باید یک هدف از چند هدف قرار گیرد که فواید آن قابل قبول است. 2ـ تجزیه تحلیل روند افزایش هزینه ها :یعنی تجزیه و تحلیل ارزش افزوده ناشی از هزین""ه اضافی 3ـ اثربخشی نسبی :در اهداف مشترک باید اثربخشی نسبی آنرا سنجید . اصول بودجه: 1ـ اصل ساالنه بودن :که برنامه مالی دولت ،ب""رای یکس""ال م""الی می باش""د و پیش بی""نی یکساله درآمد ها و هزینه های دولت است و یک بار برای تمام سال در مجلس تصویب می شود 2ـ اصل جامعیت :تامین صراحت و دقت دولت در تنظیم و اجرای بودجه است . تعریف اصل جامعیت :عواید دولت باید توسط متصدیان مربوط مس""تقیما ب""ه خزان""ه دولت تحویل شود و کلیه مخارج در حدود قوانین و نظام نام""ه ه""ای مرب""وط ب""ه م""وجب حوال""ه و نظارت مستقیم وزارت مالیه و به وسیله عمال خزانه به دولت پرداخت شود. 3ـ اصل وحدت بودجه :یعنی بودجه بایستی فقط یکبار در سال و به طریقی که شامل کلیه ی هزینه ها و در آمدها باشد ،جهت رسیدگی و تصویب به مجلس تقدیم گردد . 4ـ اصل شاملیت یا تفصیل :یعنی بودجه به طور تفصیل در دو طرف (درآمد و هزینه ) بیان شود یعنی بصورت امور ،فصول ،برنامه هاو غیره و اصل تخصیص نیز رعایت گردد. 5ـ اصل تخصیص و عدم تخصیص :هر درآمدی و هزینه ای به هم""ان وض""ع و ترتی""بی ک""ه در بودجه تعیین و مجوز آن صادر شده ،وصول شود یا به مصرف برسد. 6ـ اصل انعطاف پذیری بودجه :از جنبه مالی به مفهوم اصالح بودجه و اس""تثنایی اس""ت ب""ر اصل تخصیص و عبارت است از تغییر و جابج""ایی در ارق""ام هزین""ه و برنام""ه ه""ای دس""تگاه اجرایی بدون آنکه در مرجع اعتبارات مصوب تغییری حاصل شود. 7ـ اصل تخمینی بودن درآمدها :یعنی منظور شدن مبلغی به عن""وان درآم""د در بودج""ه ک""ل کشور ،مجوزی برای وصول از افراد نمی باشد و نیاز به قانون دارد. 8ـ اصل تحدیدی بودن هزینه ها :یعنی هر نوع هزینه تا حد همان اعتبار مص""وب قاب""ل خ""رج است و نه بیشتر . 9ـ اصل تعادل :به حفظ موازنه بین درآم""دها و مخ""ارج اش""اره دارد ب""ه گون""ه ای ک""ه دولت بتواند بدون توسل به استقراض تعهدات مالی خود را بپردازد. دالیل تعادل بودجه دولت : 1ـ همانطور که رعایت تعادل بودجه در اقتصاد بخش خصوصی امر مطل""وبی اس""ت تع""ادل ساالنه در بودجه دولت نیز مناسب خواهد بود. 2ـ کسری بودجه دولت باعث ایجاد تورم می شود . 3ـ اجبار دولت به تعادل ساالنه بودجه ب""اعث جلوگ""یری از رش""د بی روی""ه بخش عم""ومی و مخارج دولت می شود. 4ـ مردم از نظر سیاسی در مقابل افزایش مالیاتها برای تامین مخارج دولت مق""اومت می کنند بنابراین نباید اجازه داد که بودجه دولت کسری داشته باشد . نظریه های مختلف در خصوص تعادل بودجه دولت : الف ـ رعایت توازن ساالنه در بودجه ( نظری""ه کالس""یکها) ک""ه گ""روهی اص""ل س""االنه ب""ودن تعادل را با هم ادغام و اصل تعادل ساالنه را مطرح نمودند. ب ـ نظریه عدم تعادل در بودجه :معتقدند که مهمترین وظیفه دولت ایجاد ثب""ات اقتص""ادی از طریق بودجه در اقتصاد است ج ـ نظریه تعادل دوره ای بودجه :پیشرفت فن بودجه ریزی موجب شده ک""ه بودج""ه ب""رای جلوگیری و یا کاهش نوسانات اقتصادی استفاده شده ،تعادل ساالنه ج""ای خ""ود ب""ه تع""ادل ادواری بدهد و بتوان با اعمال سیاستهای انضباطی و سیاست کسر بودجه با ت""ورم و رک""ود به مقابله پرداخت . سایر اصول بودجه :اصل وضوح ـ اصل تقدم درآمدها ب""ر هزین""ه ه""ا ـ اص""ل ق""انونی بودن ـ اصل صحت بودجه ـ اصل قابلیت اعتماد ـ اصل تنوع ـ اصل مدیریت ـ اصل تن""اوب ـ اص""ل کف""ایت ـ اص""ل تفکی""ک اعتب""ارات مس""تمر و غ""یر مس""تمر ـ اص""ل مس""ئولیت ـ اص""ل تناسب . فصل ششم وظایف سازمانهای بودجه ای : الف ـ نقش قوه مقننه در تدوین سیاست های اقتصادی و مالی : مجلس شورای اسالمی یکی از مراجعی است که پس از قانون اساسی در تدوین سیاست عمومی اقتصادی مملکت نقش دارد و مبادرت به تع""یین خ""ط مش""ی ه""ای کلی و سیاس""ت عمومی اقتصادی می نماید . دیوان محاسبات طبق اصول قانون اساسی اعمال کنترل و نظارت مستمر مالی به منظور پاسداری از اصول عمومی از طریق : ـ کنترل عملیات و فعالیتهای مالی کلیه وزارتخانه ها ،موسسات ،شرکتهای دول""تی ک""ه ب""ه نحوی از بودجه کل کشور استفاده می کنند . ـ بررسی و حسابرسی وجوه مصرف شده ،درآمدها و سایر منابع ت""امین اعتب""ار در بودج""ه باتوجه به گرایش عملیاتی و محاسبات ماخوذه از دستگاهها ـ تهیه و تدوین گزارش حاوی نظرات در مورد گزارش تفری""غ بودج""ه و ارائ""ه آن ب""ه مجلس شورای اسالمی ب -نقش قوه مجریه در تنظیم خط مشیهای اقتصادی : 1ـ هیات دولت :تهیه برنامه های اقتصادی الزم که به صورت بلند مدت و طراحه""ای عم""رانی چند ساله یا به صورت کوتاه مدت 2ـ شورای اقتص""اد :ب""ه ریاس""ت رئیس جمه""ور و اعض""ای آن رئیس بان""ک مرک""زی ،رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی و عده ای از وزیران وظایف شورای اقتصاد : )1تعیین هدفهای کلی برنامه های عمرانی کشور ) 2بررسی خط مشی ها و سیاستهای اقتصادی و اجتماعی جهت طرح در هیات وزیران )3اظهار نظر درباره برنامه های عمرانی جهت طرح در هیات وزیران  )4تعیین خط مشی تنظیم بودجه کل کشور )5بررسی بودجه کل کشور برای طرح در هیات وزیران )6اتخاذ تصمیم درباره مسائلی که مسئوالن و دستگاههای اجرای در اجرای طرحه"ا ب"ا آن مواج"ه می شوند ودر شورا مطرح می نمایند . -3وزارت امور اقتصادی و دارائی :وظایف: همکاری با سازمان مدیریت و برنام""ه ری""زی در م""ورد پیش بی""نی درآم""دها و س""ایر من""ابعتامین اعتبار بودجه تجهیز منابع مالی برای اجرای برنامه های دولت نظارت بر پرداخت های خارجی دولت نگهداری حسابهای آنها وصول درآمدهای دولت از تمام منابع نظارت مالی بر بودجه که نظارت قبل از خرج استخزانه یا خزانه عمومی :یک سازمان مالی بسیار وسیع که دریافت و اداره کلیه وجوه مالی و درآمدهای اختصاصی وزارتخانه ها وظیفه اوست. -4سازمان مدیریت و برنامه ریزی :تعریف: انجام مطالعات و بررسی های اقتصادی جهت برنامه ریزی و تنظیم بودجه تهیه برنامه دراز مدت و تسلیم آن به شورای اقتصاد تهیه برنامه عمرانی پنج ساله پیشنهاد خط و مشی هایی در خصوص بودجه کل کشور به شورای اقتصاد تهیه و تنظیم بودجه کل کشور نظارت مستمر بر اجرای برنامه ها و پیشرفت ساالنه آنها هماهنگ نمودن روشها و برنامه های آماری کشور -5کمیته های برنامه ریزی استان و شهرستان -6دس""تگاههای اج""رایی :وظ""ایف دولت را انج""ام می دهن""د .برآورده""ای بودج""ه نتیج""ه تصمیمات متعددی است که در سطوح مختلف سلسله مراتب اداری دستگاه ه""ای اج""رایی اتخاذ می شود. فصل هفت مراحل بودجه -1تهیه و تنظیم و پیشنهاد بودجه (توسط قوه مجریه ) یک سال اینده در قالب اهداف وخط مشی تهیه بودجه دستگاهها ی اجرایی دولتی ابالغ مجلس شورای اسالمی رییس جمهور به صورت بخشنا مه ازطریق شورای اقتصاد پس از بررسی وتایید توسط رییس جمهور توس ط هیات وزیران شورای اقتصاد سیاستها و هدفهای کلی دولت در تنظیم بودجه برای بررسی -2تص""ویب بودج""ه :توس""ط ق""وه مقنن""ه الیح""ه بودج""ه در کمیس""یون ه""ای مختل""ف مجلس بررسی می شود و کمیسیون تلفیق اصلی مسوولیت رسیدگی نهایی را برعهده دارد. - 3اجرای بودجه :شامل کلیه مراحل می شود که برای وصول درامدها وسایر منابع تامین اعتبار از یک طرف و مصرف اعتبارات پیش بینی شده و مص""وب از ط""رف دیگ""ر طی می گردد. -4کنترل ونظارت بر بودج""ه (تفری""غ بودج""ه ) :نظ""ارتی ک""ه مجلس ابت""دا از طری""ق دی""وان محاسبات اداری به طور غیر مستقیم و س""پس ب""ا رس""یدگی ب""ه گ""زارش تفری""غ بودج""ه ب""ه صورت مستقیم انجام می دهد ،در پی این هدف است که هم نظارت قضایی وهم نظارت پارلمانی محقق شود . تهیه و تنظیم بودجه وزارتخان ه ه ا در س طح ملی در یکی از س تاد های زیر در سازمان مدیریت و برنامه ریزی بررسی می گردد. ا -ستاد هماهنگی در آمد های کشور -2ستاد بودجه ریزی امور اجتماعی -3ستاد بودجه ریزی امور تولیدی ستاد بودجه ریزی امور زیربنایی و تنظیم استانی از طریق کمیته برنام""ه ری""زی اس""تان در سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان ب""ه ریاس""ت اس""تاندار ص""ورت میگ""یرد و بررس""ی و تعدیل می شود و به سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان ارسال می گردد ،ت"ا پس از طرح در یکی از کمیته های چهار گانه باال در الیحه بودجه کشور گنجانده شود. انواع بررسی در تنظیم و تهیه بودجه : -1 -2 بررسی برنامه ها :سوالهایی که پرسیده می شود. اهمیت یک برنامه در مقایسه با سایر برنامه ها چیست؟ برنامه پیشنهاد شده در چه سطح وتوسط چه دستگاهی باید اجرا شود؟ در مقایسه با سایر شکل ه""ای اج""رایی برنام""ه چ""ه نت""ایجی از انج""ام آن حاص""ل می شود؟ چه درآمدها و منابعی برای تامین هزینه های برنامه ها وجود دارد؟ بهبود مدیریت با توجه به منابع کم باید هزینه با توجه به صرفه جویی انجام وتا حد امکان هزین""ه ه""ا کاهش پیدا کند. اصول کلی واحد مرکزی بودجه : - 1باید مقتدر و متمرکز بوده و از حمایت قانونی و سیاسی برخوردار باشد. - 2دستگاه های اجرایی باید هر نوع اطالعات را در اختیار واحد مرکزی بودجه قرار دهند و با آن رابطه مداوم داشته باشد. وظایف الف -حداکثر صرفه جویی و کارایی از نظر مالی ونیروی انسانی بنماید. ب -تهیه واجرای برنامه های دولتی بخشهای الیحه تقدیمی به مجلس پیام بودجه :رییس قوه مجریه هنگام ارای""ه بودج""ه ب""ه مجلس پی""ام بودج""ه را ش""فاها ب""هآگاهی اعضای مجلس می رساند. متن الیحه بودجه -پیوستهای بودجه قسمت های مختلف الیحه بودجه ماده واحده ها و تبصره ها خالصه بودجه دولت درآمد ها و سایر منابع تامین اعتبار اعتبارات دستگاهها و ردیف ها برحسب برنامه و فصول هزینه اعتبارات جاری دستگاهها ی اجرایی محلی در استانها -توزیع اعتبارات عمرانی استانها  اعتبارات برحسب فصول وبرنامه ها بودجه شرکت ها ی دولتی وموسسات انتفاعی وابسته به دولت -بودجه ارزی ویژیگی های قانون بودجه الف – هزینه ها : -1ارقام بودجه منشا تعهدات دولت برای مخ""ارج نیس""ت وپ""رداخت به""ای ک""اال ی""ا خ""دمات منشا بدهکاری دولت است نه ارقام مصوب بودجه -2الیحه بودجه فقط برای استفاده است واشخاص برای حقوق ی""ا دع""اوی دولت نمیتوانن""د به آن متمسک شوند. ب -درآمدها : - 1ارقام درآمد مندرج در بودجه منشا حقوقی مطالبات دولت نیست ،بلکه منشا حق""وقی این مطالبات قوانین مالیاتی است که برای دولت طلبی به وجود آمده است. - 2در مورد درآمد ها بر خالف مخارج تصویب الیحه بودجه و ذکر ارقام درآمد برای دستگاه های وصول کننده درآمد ایجاد وظیفه و تکلیف می نماید ج -ضوابط تصویب : -1بودجه همیشه به ش"کل الیح"ه ب"ه مجلس تق"دیم میش"ود و نماین"دگان نمی توانن"د بودج"ه کشور را در قالب طرح تنظیم کنند. -2قانون بودجه مربوط به سال شمسی است و الیحه بودجه هر سال باید تص"ویب مجلس شود و نمی شود بودجه سال قبل را عینا برای سال بعد تصویب کرد. - 3مجلس نمی تواند تصویب موقت الیحه بودجه را به عهده کمیسیون ها گذارد و هر ق""در الزم باشد باید در جلسات علنی مجلس مطرح و مورد رسیدگی قرار گیرد. - 4نمایندگان نمی توانند پیشنهاداتی دهند که هزینه ها را افزایش دهند. کیفیت تصویب بودجه در ایران کمیسیون تلفیق مرکب از اعض""ای کمیس""یون برنام""ه بودج""ه و یکی از اعض""ای کمیس""یون های شخصی به انتخاب همان کمیسیون است و نمایندگان ظرف مدت 10روز پیش""نهادات خودرا در مورد الیحه بودجه به کمیسیون های تخصصی ارایه می دهند و این کمیسیون ه""ا ظرف مدت 20روز نظر خود را به کمیسیون تلفیق ارایه و کمیس""یون تلفی""ق ظ""رف م""دت 15روز به جلسه علنی اعالم می نمایند .ابتدا تبصره ها مورد بررسی و جمع بندی قرار می گیرد و سپس درآمد ها و در مرحله نهایی هزینه ها و نمایندگان نظرات خود را ارایه نموده و از نمایندگان دستگاه های اجرایی و سازمان مدیریت و برنامه ریزی س""واالتی پرس""یده و رفع ابهام صورت می گیرد و در مجلس به رای گذاشته و پس از تصویب الیحه « الیح""ه ب""ه ش""ورای نگهب""ان فرس""تاده ش""ده و ب""ه رای گذاش""ته میش""ود و پس از تص""ویب ب""ه ریاس""ت جمهوری ارایه می گردد. شور در الیحه بودجه اغلب طرحها و لوایحی که به تصویب مجلس می رسد ،دو شوری است ،یعنی مجلس در یک شور کلیات و در شور دیگر جزییات مورد تص""ویب ق""رار می ده""د .ام""ا ق""انون بودج""ه ، طرح ها و لوایح فوری به صورت یک شوری مورد بررسی ق"رار میگ""یرد و فاص""له دو ش""ور 5روز می باشد .طبق ماده 106آیین نامه داخلی مجلس و الیحه بودجه کل کشور و یا چند دوازدهم و متمم آن یک شوری است و در باره کلی""ه پیش""نهاد ه""ای اص""الحی و ی""ا الح""اقی طبق معمول عمل خواهد شد. موارد خاص در تصویب بودجه -1امتناع از تصویب :در حالت کلی موردی در ایران مش""اهده نش""ده اس""ت ،ولی ب""ه ه""ر صورت ،در صورت عدم تصویب این قانونا یکی از وظ""ایف واختی""ارات نماین""دگان در قب""ال تصویب می باشد ،چون الزم و ملزم یکدیگرند . - 2بودجه یک یا چند دوازدهم :هرگاه مجلس فرصت بررسی الیحه بودجه را نداشته باش""د و یا دولت الیحه بودجه را ارایه ندهد ،با توجه به ساالنه بودن ،دولت می تواند بودجه یک یا دو دوازدهم را به مجلس داده ،مجلس پس از تصویب به نس""بت س""ال قب""ل بودج""ه را ب""ه دولت بدهد. نکاتی چند در اجرای بودجه: -1در راستای اهداف قانون بودجه باش""د و هرگون""ه تغی""یر و تع""دیل طب""ق ق""انون باش""د ن""ه تمایالت و نظرات شخصی - 2پرداختها بر اساس رعایت قوانین و مقررات جاری در محدوده اعتب""ارات تخص""یص داده شده ،صورت پذیرد. - 3تنظیم حساب های مالی و تهیه گزارشها و اطالعات مورد نیاز تحت نظارت دایمی قرار گیرد. -4مراحل اجرای برنامه های جاری و عمرانی با آنچه می بایست انج""ام ش""ده ،مقایس""ه و نتایج مورد بررسی قرار گیرد. اجرای بودجه از نظر هزینه ها: ابالغ بودجه :پس از تصویب به رییس جمهور و از طریق معاون برنامه ریزی ب""ه دس""تگاهابالغ می گردد و دستگاه ها به واحد های زیر مجموعه خود ابالغ می کنند. مبادله موافقنامه حراج و فعالیت :در ابالغ ری""الی در ق""الب برنام""ه و ی""ا فص""ل هزین""ه ی""اردیف اعالم می گردد .برای هم""اهنگی و مش""خص ش""دن دقی""ق عملی""ات اج""رایی دس""تگاه ، موافقتنامه ای بین دستگاه اجرایی و سازمان مدیریت مبادله می شود .موافقت نام""ه س""ندی است مالی است که به موجب آن دستگاه اج"رایی از ی""ک ط"رف تعه"د می نماین"د ک""ه ش""رح عملیات موج"ود در آن را رع"ایت نماین"د و از ط"رف دیگ"ر س"ازمان م"دیریت ن"یز ب"ه تناس"ب پیشرفت امور نسبت به تخصیص اعتبار اقدام نمایند. تخصیص اعتبار مصوب :تجویز استفاده از مب""الغی معین از اعتب""ارات مص""وب س""االنه دردوره های زم""انی مش""خص و ه""دف آن تع""ادل بین دریافته""ا و پرداخته""ای دولت می باش""د. تخصیص اعتبارات به سازمانهای دول""تی ب""ر مبن""ای م""یزان درآم""دها و س""ایر دریافته""ا ب""رای اجرای برنامه ها ،با توجه به اولویت ها و جری"ان پیش"رفت ام"ور در دوره تخص"یص اعتب"ار صورت میپذیرد. مصرف اعتبارات دارای مراحل زیر است: -1تشخیص :عبارتست از تعیین و انتخاب کاال و خ""دمات و پ""رداخت ه""ایی ک""ه تحص""یل ی""ا انجام آنها برای اجرای برنامه ها ضروری است. - 2تأمین اعتبار :وقتی کاال یا خدمت معین شد ،باید اعتبار آن هم تخصیص یابد. -3تعهد :ایجاد دین بر ذمه دولت ناشی از : الف – تحویل کاال یا انجام خدمت ب – اجرای قراردادهایی که با رعایت مقررات منعقد شده باشد. ج -احکام صادر شده از مراجع قانونی و ذی صالح د -پیوستن به قراردادهای بین المللی و عضویت در س""ازمان ه""ای بین المللی ب""ا اج""ازه قانون -4تسجیل :عبارتست از تعیین میزان بدهی قابل پرداخت به موجب م""دارک اثب""ات کنن""ده بدهی. -5حواله :اجازه ای است کتبی ک""ه مقام""ات ص""الحیت دار وزارتخان""ه ،مؤسس""ه دول""تی ، دستگاه اجرایی برای تأدیه تعهدات و بدهیها در وجه ذی نفع صادر می کنند. - 6درخواست وجه :برای پرداخت حواله های صادره وجوه الزم از محل اعتبارات مص""وب و تخصیص یافته در اختیار دستگاه های اجرایی قرار می گیرد. -7هزینه :پرداخت هایی است که بط""ور قطعی ب""ه ذی نف""ع در قب""ال تعه""د ی""ا تحت عن""وان کمک یا عناوین مشابه با رعایت قوانین صورت می گیرد. اجرای بودجه از نظر درآمدها وجوه پیش بینی درآمد در قانون بودجه ب""ه خ""ودی خ""ود مج""وزی ب""رای وص""ول از اش""خاص حقیقی و حقوقی نمی باشد ،و نیاز به مجوز دارد و پیش بی""نی ب""ر ه""ر م""یزان م""انع وص""ول درآمدهای بیشتری نیست .ولی چون وصولی مبالغ ب""االتر خ""ارج از ظواب""ط تع""یین ش""ده در قانون از افراد حقیقی و حقوقی خالف است و در صورت عدم وصول درآم""د طب""ق ق""انون بودجه پس از بررسی و توضیح علت آن در صورت عدم اتمام سال مالی در مرحله اول از طریق افزایش اعتبار منابع و در صورت عدم امکان با کم نمودن اعتب""ار هزین""ه ه""ا موازن""ه بودجه را امکان می سازد و در هزینه مازاد قانون بودجه ،نیاز به ارائه الیح""ه متمم بودج""ه دارد. روشهای انعطاف پذیری بودجه - 1اصالح و متمم بودجه :افزایش و کاهش اعتبارات برنامه ها یا فصول در آن صورت می گیرد ،بدون اینکه در جمع ک""ل اعتب""ار دس""تگاه ی""ا اس""تان تغی""یری بوج""ود آی""د .متمم بودج""ه معلول درآمدها یا هزینه های اتف""اقی پیش بی""نی نش""ده اس""ت و دولت می توان""د ب""ا تهی""ه و تقدیم الیحه متمم بودجه اعتبارات را اف"زایش داده ،پس از تص"ویب ،قانونگ""ذار آن"را اج"را نماید .این الیحه در صورت تصویب در قوه مقننه به عن""وان ق""انون متمم بودج""ه ب""ه دولت ابالغ و به اجرا گذاشته می شود. -2اعتبارات ردیف متفرقه (عمومی) :در قالب برنامه و فصل هزینه نیس""ت ،و ب""ه ص""ورت احکام جداگانه تعیین می شود و مربوط به دستگاه خاصی نب""وده و طب""ق ق""انون ح""دود آن مشخص می گردد .مانند هزینه های پیش بینی نشده اعتب""ارات ج""اری و عم""رانی و تق""ویت بنیه دفاعی - 3تبصره های بودجه :اختیارات محدودی است برای جابه جایی کردن اعتبارات مصوب ب""ه قوه مجریه و میزان آن می تواند هر سال تغییر کند. انضباط مالی و پرهیز از اسراف و تبذیر در بودجه اسراف:عبارت است از خرج کردن چیزی در محل خود و بیش از حد الزم. تبذیر :عبارت است از خرج کردن چیزی در غیر محل خود و در جای غیر الزم. اسراف و تبذیر در سطح خ""رد :ریخت و پاش""های بی س""ود و زی""اده روی در مص""رف آب و برق و لوازم مصرفی و .... اسراف و تبذیر در سطح کالن :تخصیص نامناسب یا غ""یر بهین""ه من""ابع م""الی کش""ور ب""رای طرح ها و برنامه هاست. راه ه ای اطمین ان از من ابع تخص یص داده ش ده در جهت درس ت صرف شده است. -1منابع را باید در چهار چوب یک برنامه استراتژیک اختصاص داد. - 2باید اطمینان یافت که منابع اختصاص یافته صرف برنامه مزبور می شود. -3چگونگی هزینه کردن را مورد نظارت قرار داد. مراحل جلوگیری از اسراف:  - 1در مرحله تنظیم بودجه ( :دیدگاه کالن) نیازها اولویت بندی شود و اعتبارات به نیازه""ای مهم تخصیص یابد (سازمان برنامه و بودجه) -2مرحله اجرای بودجه ( :دیدگاه خرد) به عهده دستگاه اجرایی م""راقبت نماین""د.اعتب""ارات مطابق با دستاورد و نیازهای واقعی و مورد مصرف شود. کنترل بودجه: به منظور جلوگیری از هزینه کرد اعتبارات به طور غیر ق""انونی و ولخرجان""ه ب""ا اس""تفاده از فنون رسمی حسابداری و بودج""ه می ت""وان ب""رای کن""ترل مص""رف بودج""ه در راهی ک""ه ب""ه وسیله مردم و قانون گذاران تجویز شده است مورد استفاده قرر گیرد. انواع کنترل: -1نظارت و کنترل قوه مجریه : الف -نظارت مالی و قبل از خرج در ق""الب ع""دم تج""اوز هزین""ه ه""ای درس""ت از اعتب""ارات مصوب و طی مراحل تشخیص ،ت""امین اعتب""ار ،تعه""د ،تس""جیل و حوال""ه ک""ه توس""ط وزارت دارایی صورت می گیرد ،که ذیحساب مرحله تامین اعتبار و تطبیق با قوانین و مقررات را به عهده دارد و خزانه نیز یکی دیگر از سازمانهای دولتی جهت نظارت مالی است. ب -نظارت عملیاتی :توسط سازمان برنامه و بودجه انجام می ش""ود و ب""ه منظ""ور ارزش یابی و نظارت مطابقت عملی"ات در نت"ایج حاص"له ب""ا اه"داف و سیاس""تهای تع"یین ش"ده در قوانین برنامه بر اساس دستور العمل ها و مشخصات طرح ها و بررسی پیشرفت فیزیکی شامل : 1گزارش توجیهی :تهیه گزارش های توجیهی از طرح های عمرانی و فعالیت های جاری. :2تخص""یص اعتب""ار :کمیت""ه تخص""یص ،اعتب""ارات ج""اری و عم""رانی را در ص""ورتی ک""ه گزارشهای اجرایی بودجه و پیشرفت عملیات دستگاه کامل باشند ،تخصیص میدهند. -2نظارت و کنترل قوه مقننه (نظارت بیرونی): الف -نظارت قضایی :توسط دیوان محاسبات مطابق اصل 55قانون اساسی ب -نظارت پارلمانی :توسط نمایندگانی که ایرادات و هزینه های دستگاه ه""ا را بررس""ی و طبق قوانین و مقررات از مسووالن دولتی (وزیران) سوال یا آنها را استیضاح می نمایند و ظرف 10روز باید در مجلس جوابگو باش""ند و از مجلس رای اعتم"اد بخواهن"د ( .در ض""من سال مالی) نظارت پارلمانی پس از پایان سال مالی (تفریغ بودجه) که توسط دیوان محاس""بات تهی""ه و انحرافات مشخص و موارد تخلف در آن می آید که میزان رسیدن به اهداف دستگاه ه""ا را نیز نشان می دهد. اهداف تفریغ بودجه:  -1تعیین خط مشی و سیاستهای عمومی کشور -2بررسی و تصویب برنامه و طرح ها در جهت خط مشی و سیاست ها -3بررسی عملکرد دولت با توجه به برنامه ها و طرح ها